Katarzyna Kobro



Marzenna Donajski


Marzenna Donajski
Katarzyna Kobro. Akty.

  Katarzyna Kobro. Nudes.

  Życie Katarzyny Kobro to manifest niezależności. Wolności myśli, kształtowania siebie; jako artysta, człowiek, emigrant, kobieta. Patrząc na zdjęcia młodej Kobro widzimy inteligentną, współczesną dziewczynę. Krótkie włosy, żadnych ażurowych broszek czy piór - nawet na pozowanym w atelier portrecie, nie traci nic z naturalności i swobody.

  Jej wizjonerska twórczość zadziwia tym bardziej, jeśli pomyślimy o przyjmowanych z wyboru lub konieczności trudach, jakie nakładały na nią sytuacja polityczna kraju, którego została obywatelką, komplikacje i obowiązki życia rodzinnego, a również - w większym stopniu, niż przypuszczalibyśmy - ówczesne pozycja w społeczeństwie i możliwości kobiet.

  Nie możana powiedzieć, że była kobietą konwencjonalną. Zapewne zdumiewała sportowymi wyczynami pływaczki czy intelektualną formą. W czasach, kiedy społeczeństwa dopiero oswajały się z myślą, że kobiety nie są zbyt delikatnymi istotami, aby zdobywać wiedzę - Kobro w 1917 roku, podjęła studia rzeźby!

  Jeszcze nie tak dawno, bo w 1891 roku, Maria Curie szukała wykształcenia aż na Sorbonie w Paryżu, na jednym z nielicznych, przyjmujących kobiety wydziałów nauk przyrodniczych. Kolejna noblistka, Gertruda Elias, uzyskawszy dyplom wiele lat później, w 1937 roku, jeszcze w 40-tych latach z niemałym trudem przecierała szlaki jako autorytet w dziedzinie chemii.

  W bardziej otwartych na nowe idee krajach zachodnich, dopiero nadchodziła szansa skierowania reflektorów na najwybitniejsze spośród kobiet. W latach 30-tych za pulpitami dyrygenckimi najsłynniejszych amerykańskich orkiestr, stanęła pierwsza kobieta - Nadia Boulanger. Lata 20 i 30-te, to tryumf Coco Chanel i przeobrażeń w zewnętrznym wizerunku kobiety: wyzwolenie z konwenansów elegancji, praktyczne i proste stroje, fryzury "chłopczycy". Kobro już zawsze, przymierzając nowe ubranie sprawdzać będzie swobodę i niekrępowanie ruchów.

  W tym czasie, w Ameryce istniało już niemało prestiżowych galerii nowoczesnej sztuki - jednak nawet tam, doprowadzenie do indywidualnej wystawy kobiety, graniczyło z cudem.

  Awangardowe artystki, takie jak Louise Nevelson (1899-1988) uhonorowana później jako zasłużona amerykanka Narodowym Medalem Sztuki i wystawiana na reprezentatywnej wystawie "Sixteen Americans", w 1959 r. w nowojorskim Muzeum Sztuki Nowoczesnej, czy malarka i eksperymentatorka, Georgia O'Keeffe (1887-1986), pierwsza kobieta, której retrospektywną wystawę muzeum to zorganizowało w 1946 roku - polegać musiały na raczej niekonwencjonalnych metodach, aby przekonać właścicieli galerii do obejrzenia swoich prac. Albert Stieglitz właściciel słynnej Galerii "291" najpierw zachwycił się przedstawionymi pracami, a następnie poznał autorkę - Georgię O'Keeffe. O rok młodsza od Kobro Louise Nevelson, zdesperowana stanem swoich finansów, wręcz wdarła się w 1941 r. do Nierendorf Gallery i zażądała obejrzenia swoich prac - co szczęśliwie zakończyło się propozycją wystawy indywidualnej. Ta urodzona w Kijowie Amerykanka, rówieśniczka Kobro, zdobyła uznanie jako jedna z najwybitniejszych rzeźbiarek współczesnych. Tworzyła kanciaste, kubizujące postaci gipsowe, monumentalne asamblaże o skomplikowanych, rytmicznych, abstrakcyjnych kształtach; rzeźby z kawałków drewna, metalu i innych "znalezionych" materiałów, w całości pokrywane białą, czarną lub złotą farbą.

  Dla Kobro i innych artystów rosyjskiej awangardy, po rozczarowaniu rewolucją, jedynym kierunkiem mogła być emigracja na zachód.

  Paryż w owych czasach w dalszym ciągu koncentrował elity intelektualne i artystyczne. Jednak plany podróży do Paryża - zapoczątkowane przez Kobro, nielegalnym przekroczeniem wraz z mężem polsko-rosyjskiej granicy w 1922 roku - zakończyły się osiedleniem na stałe w ojczyźnie męża, w Polsce.

  Pomimo początkowej nieznajomości języka i nie budzącego entuzjazmu w latach 20-tych rosyjskiego akcentu - po paru latach aktywności w kręgach artystycznej awangardy, Kobro zdobyła niejakie uznanie. Lata 20 i 30-te, to krótki okres jej aktywności twórczej i zawodowej. Niezwykle intensywny i twórczy, choć nazbyt krótki, aby uzewnętrznić cały potencjał artystyczny i intelektualny. Zaledwie kilka zbiorowych wystaw i publikacji wydawanych własnym nakładem, nie poruszyło środowiska sztuki i potencjalnych nabywców. Nie było w Polsce galerii, jak Nierendorfa czy Stieglitza, gotowych promować i sprzedawać dobre, awangardowe dzieła. Trudno więc się dziwić, że Kobro, artystka o ukształtowanej osobowości, świadoma swoich zamierzeń, po osiedleniu w Polsce, rozpoczęła wraz z W. Strzemińskim i H. Stażewskim działania, w celu zgromadzenia międzynarodowej kolekcji sztuki i otwarcia w 1931 roku, pierwszej w Europie Kolekcji Sztuki Nowoczesnej w Łodzi (po wojnie otwartej ponownie jako Muzeum Sztuki, w 1948 r.).

  W wieku 38 lat, osiągnąwszy jako taką pozycję i niezależność finansową, zdecydowała się urodzić dziecko i w 1936 roku została szczęśliwą matką.

  Niestety, Europa Środkowa przeobraziła się wkrótce w historyczno-polityczny tygiel. Wybuch II wojny na terenie nowej ojczyzny - dla Katarzyny Kobro, w połowie Niemki, w połowie Rosjanki - zapoczątkował stopniowe rozstania z planami dotyczącymi własnego życia i artystycznej kariery. Europa w tej szerokości geograficznej nie okazywała neutralności wobec humanistów i wybitnych twórców. Zmuszona wybierać, rezygnuje z gwarancji przynależnych niemieckiemu rodowodowi i podpisuje tzw. rosyjską listę - pomimo, iż krok taki nie zapewniał rodzinie bezpieczeństwa. Odcięta od własnych korzeni, z niemieckim nazwiskiem i zadeklarowanym pochodzeniem rosyjskm, Katarzyna Kobro, nie znalazła neutralnego dla swojej tożsamości gruntu również po wojnie. Urzędowo narzucone wyobcowanie narodowe, później w okresie stalinowskiego socrealizmu - również artystyczne, pogłębiły tylko ciężar walki o środki finansowe i praktycznie pozbawiły artystkę, aż do ostatecznej utraty zdrowia, szansy tworzenia. Długi okres od 1937 aż do 1948, to biała plama w dorobku twórczym Kobro.

  Lata czterdzieste doprowadziły do nieodwracalnego kryzysu małżeństwa artystów, tak niegdyś zafascynowanych swoimi talentami. Jednak czy mogli przewidzieć, skalę przewartościowań, jakie wniesie w ich życie ciężka walka o przetrwanie rodziny? Po rozwodzie z mężem, Kobro ponownie - niestety już tylko na chwilę - powraca do tworzenia. W 1948 roku powstają ostatnie, unikalne akty.

  W jej dorobku do dzisiaj udało się skatalogować około 30 przestrzennych obiektów i rzeźb. Spośród nich, duża część, to prace zaginione i zniszczone. Wszystkie znane prace wykonane były w niewielkich formatach, a akty, ze względu na koszty - z możliwie najtańszego materiału, gipsu. Akty są jedynymi figuratywnymi pracami Kobro (jeśli nie liczyć pastelowych studiów z natury). W kontekście czasów, w jakich zostały stworzone - z typową dla rzeźbiarki konsekwencją i czystością formalną - oraz wizerunku autorki, nabierają niezwykłego wymiaru. Jest to jedno z piękniejszych i wcześniejszych przedstawień kobiet przez kobietę. Obserwując czasoprzestrzeność obiektów plastycznych, artystka być może uznała, że bogate rytmy przestrzenne ciała kobiety, z natury integrują ją unistycznie z zewnętrzną przestrzenią. Być może przyczyny pracy nad aktami kobiet były zupełnie inne. Jednak faktem jest, że dziewięć znanych dziś aktów przedstawia dziewięć kobiet, dziewięć obserwacji ich stanów lub obecności. Modelka przedstawiana jest przede wszystkim jako forma, przekazująca różne pozaformalne emocje. Nie jest to idealizowany, konwencjonalny estetyzm poszukujący w pięknie formalnym również erotyczej estetyki. Tutaj kobieta rozpatrywana jest w kontekście formy i czasoprzestrzennej kreacji. Kształty powstałe z obserwacji natury, są pięknem przede wszystkim formalnym i rytmicznym nie zatracając piękna istoty kobiecości.

  Akty na tle pozostałych prac Kobro traktowano do tej pory niemal wstydliwie, jako twórczość nietypową dla rzeźbiarki i mało oryginalną. Wyeksponowane zostały pierwszy i w zasadzie ostatni raz na wystawie pod tytułem "Katarzyna Kobro i Władysław Strzemiński" w 1956 roku w łódzkiej BWA, zaprezentowanej następnie w 1957 roku w Warszawie. Fotografie rzeźb opublikowane zostały po raz pierwszy w 1991 roku, w książce Niki Strzemińskiej pod tytułem "Miłość, Sztuka i Nienawiść" oraz w piśmie Sztuka z tegoż roku.

  Obecna, kameralna ekspozycja pod tytułem "Katarzyna Kobro - Akty", jest pierwszą w Polsce wystawą poświęconą wyłącznie Katarzynie Kobro. Wystawie towarzyszy też pierwsza retrospektywna ekspozycja on-line artystki. Kobro należąca do najbardziej oryginalnych i największych artystów polskich i tworzących w Polsce - do dnia dzisiejszego nie doczekała się monograficznego albumu. Książka Janusza Zagrodzkiego pt. "Katarzyna Kobro i kompozycja przestrzeni", realizatora replik dzieł Kobro na podstawie teorii "Kompozycji przestrzeni" - jest jedyną monograficzną publikacją poświęconą rzeźbiarce. W narodowych bibliotekach sztuki przeżyjemy rozczarowanie szukając katalogu lub ulotki z ekspozycji artystki.

  Pomimo, że znany nam dorobek artystki powstał głównie w ciągu kilkunastu lat, możemy powiedzieć, że Kobro wytyczyła swoją drogę artystyczną długo przed odkryciami innych twórców. Głoszona przez nią teoria kreowania przestrzeni, jest dziś szeroko znana i ceniona na świecie. Kobro, eksperymentatorka i humanistka - to jedna z oryginalniejszych wizjonerek sztuki wykraczającej poza XX wiek. Pierwsza spośród tworzących w Polsce artystów, wpisujących się w historię światowych sztuk wizualnych. Jej twórczość, wykracza poza pojęcia czystego konstruktywizmu, suprematyzmu czy kinetyzmu. Eksperymenty na polu komponowania przestrzeni, to idee i rozważania nad komponowaniem świata i życia poprzez sztukę. Przestrzeni, nie składającej się z fragmentów, lecz tworzącej globalny, zintegrowany świat. Obdarzona dużej miary talentem plastycznym, potrafiła łączyć w zrównoważony sposób intelektualną stronę swojej twórczości z intuicją artystyczną, tworząc przestrzenie proste i piękne.

Marzenna Donajski

Galeria pragnie podziękowć Nice Strzemińskiej za współpracę i życzliwość.
 

  The life of Katarzyna Kobro was a manifesto of independence. It was characterized by freedom of thought and freedom of individual development as an artist, human, emigrant, and woman. Looking at the photographs of a young Kobro we see an intelligent modern girl. A short haircut, no open-work brooches or feathers. Her natural manner and freedom are noticeable even on a portrait for which she posed in an atelier.

  Her visionary art impresses ever stronger when we take into consideration the hardships she opted or was forced to experience in light of the political situation in the state of her residence, the complexities and duties of family life, and - to a greater degree than one could possibly imagine - woman's position and opportunities in the society of those days.

  One may not say that she was a conventional woman. She must have astonished the public with her results in swimming or her intellectual shape. In the days when society was only just beginning to get accustomed to the opinion that women are not too delicate to acquire education, Kobro commenced her study of sculpture in 1917.

  Only somewhat earlier - back in 1891 Marie Curie had acquired education at the Sorbonne in Paris at the Faculty of Natural Science, one of the few faculties that accepted female students. Another Nobel Prize winner, Gertrude Elias who received her university diploma many years later in 1937, as recently as in 1940's experienced great problems paving the way as a renowned chemist.

  In Western states that were more open to new ideas the most outstanding women were only just beginning to show in the limelight. The first woman - Nadia Boulanger - became the conductor of some famous American orchestras in 1930's. The third and fourth decades of this century saw the triumph of Coco Chanel and changes in women's look. Women were freed from the bonds of elegance; acquired a liking for more practical and simple clothes and Ňboyish" haircuts. Kobro would always test new clothes for freedom and comfort of movement before buying them.

  There were numerous prestigious modern art galleries in the United States of those days. However, even in America organizing an individual exhibition of a female artist was on the verge of miracle.

  Avant-garde artists, such as Louise Nevelson (1899-986) awarded with the National Medal of Arts and presented at the "Sixteen Americans" prestigious exhibition held in 1957 at the New York Museum of Modern Art or the experimenting painter Georgia O'Keeffe, the first woman to hold a retrospective exhibition in the same museum in 1946, had to engage rather unconventional methods to persuade gallery owners into looking at their works. Albert Stieglitz, the owner of the famous "291" Gallery first was astonished with the presented works of art and only then found out that their author was Georgia O'Keeffe. Louise Nevelson (a year younger than Kobro) driven to despair by her financial situation virtually forced her way into the Nierendorf Gallery and demanded that somebody see her works. Luckily for her, the incident ended in a proposal to hold an individual exhibition. This Kiev-born American, the same age as Kobro, won recognition as one of the most outstanding modern sculptors. She created square-edged cubism-like plaster figures, monumental assemblages full of complicated rhythmic abstract forms: sculptures made of pieces of wood, metal, and other objets trouves completely covered with white, black, or golden paint.

  For Kobro and other representatives of the Russian avant-garde disillusioned by the revolution emigration to the West was the only option.

  In those days Paris was still the center of intellectual and artistic elite. However, the plan to reach Paris orchestrated by Kobro which involved illegal crossing of the Russian-Polish border in 1922 jointly with her husband ended up in her permanent stay in her husband's motherland, Poland.

  Despite the fact that initially she did not speak Polish and that her Russian accent did not evoke great enthusiasm in 1920's, after several years of activity in avant-garde artistic circles Kobro did win certain recognition. The years 1920-1930's were the period of Kobro's great artistic and professional activity. This period was extremely active and creative, albeit too short to reveal the entirety of her artistic and intellectual potential. Participation in a few joint exhibitions and appearance in a couple of self-financed publications did not impress the artistic environment or potential buyers. There were no galleries in Poland, such as Nierendorf's or Stieglitz's, ready to promote and sell good avant-garde works. Therefore, it is hardly surprising that upon arriving in Poland Kobro - an artist with a developed personality who was aware of her aspirations - acting jointly with W¸adyslaw Strzeminski and Henryk Stazewski, commenced activities to gather an international collection of art, which ended in opening Europe's first Modern Art Gallery in Lodz in 1931 (the gallery reopened in 1948 after WW II as the Museum of Arts).

  At the age of 38, having acquired some kind of social position and financial independence, Kobro decided to have a baby, and became a happy mother in 1936.

  Unfortunately, shortly afterwards Central Europe was to transform into a historical-political melting pot. After the outset of WW II in her new motherland, Katarzyna Kobro who was half-Russian, half-German, gradually gave up the plans she made for her personal life and artistic career. In that part of Europe tolerance was not shown to humanists and outstanding artists. Forced to chose, Kobro refused to enjoy the privileges to which she was entitled in light of her German origin and signed the so-called "Russian list" despite the fact that this move did not guarantee safety to her family. Neither after the war did Katarzyna Kobro, a person with a German name and acknowledged Russian origin, a person separated from her own roots, was able to find a niche neutral with regard to her identity. National alienation thrust upon the artist by the authorities combined with artistic alienation in subsequent years of Stalin's socialist realism further increased the hardships of fighting for financial means and stripped her of virtually any opportunity to create. The artist's health was definitely undermined. The long period of 1937-1948 was a blank spot in the artistic career of Katarzyna Kobro.

  The years 1940-1950 produced an irreversible crisis in the married life of two artists once so fascinated with each other's talent. However, how could they foresee the scale of changes in their system of values caused by the victorious fight for survival of the family? After divorce with her husband, Katarzyna Kobro submerges in her art again. Unfortunately, this was merely a short return. Kobro created her last unique nudes in 1948.

  Some 30 three-dimensional objects and sculptures by Katarzyna Kobro have been catalogued to date. A large number of those works have been lost or destroyed. All the known works were small-format, while nudes were made of the cheapest material - plaster - to reduce the costs.

  Nudes are Kobro's sole figurative works, if one does not take into account her pastel nude studies painted from nature. These works acquire an unusual tinge when viewed against the backdrop of Kobro's times and against her own personality. They are marked with the artist's persistence and clarity of form so typical of her style. They belong to the most beautiful and early images of the woman created by another woman. Perhaps during her observation of plastic objects in the categories of time and space the artist arrived at the conclusion that the rich spatial rhythms of the female body naturally integrate that body with the outer space. Perhaps the reasons for her involvement in the creation of female nudes were absolutely different. This way or another, it is an acknowledged fact that Kobro’s nine currently known nudes presented nine women and were nine observations of their states. She primarily regarded the model as a form for conveying various extra-formal emotions. It was not idealized conventional aestheticism looking for erotic aesthetics in formal beauty. Kobro viewed the woman in the context of form and time-space creation. Forms stemmed from observation of nature. They were primarily formal and rhythmic beauty and did not disclose the essence of womanhood.

  Until recently, Kobro's nudes were treated almost with embarrassment as compared to the artists' other works. They were considered atypical for the sculptor and not very original. They were exhibited for the first and, in essence, last time at the Lodz BWA in 1956 under the name "Katarzyna Kobro and Wladyslaw Strzeminski" and exhibited again in Warsaw in 1957. Photographs of the sculptures were first published in 1991 in Nika Strzeminska's book entitled "Sztuka, Milosc i Nienawisc" ["Love, Art, and Hatred"] and in the Sztuka [Art] magazine in the same year.

  The current small-audience exhibition entitled "Katarzyna Kobro. Nudes" is the first exhibition in Poland devoted exclusively to the artist. The exhibition is accompanied by Katarzyna Kobro's first online retrospective. Kobro who belongs to the most original and outstanding Polish artists, as well as artists that have ever created in Poland, has never had her monograph published. The book entitled "Katarzyna Kobro and Spatial Composition" written by Janusz Zagrodzki, the author of replicas of Kobro's works made on the basis of the "spatial composition" theory is the only monograph dedicated to the sculptor. The person looking in the national libraries for a catalog or booklet devoted to the artist's exhibition would be greatly disappointed.

  Despite the fact that the artist's works were mostly created within ten or so years, one may say that Katarzyna Kobro blazed the trail for other artists long before others' inventions. Her theory of spatial creation is currently widely known and valued throughout the world. Kobro, an experimenter and humanist, developed one of the most original visions of art reaching beyond the limits of 20th century. She was the first among Poland-based artists whose names have entered the world history of visual arts. Her works exceed the frameworks of pure constructivism, suprematism, or kinetic art. Her experiments in the field of spatial composition reflected her ideas and meditation on perception of life and the world through arts. Her space was not made of fragments. It formed a homogeneous integrated world. Katarzyna Kobro who possessed a great plastic talent managed to combine in a well-balanced manner the intellectual side of her art with artistic intuition and create simple, yet beautiful spatial forms.

Marzenna Donajski

Gallery would like to thanks to Nika Strzeminska for her collaboration and friendliness.
 



LIVE CAMERA
PRZED OTWARCIEM BEFORE OPENING

OD AUTORÓW
DLACZEGO KOBRO
BIOGRAFIA
PRACE

FROM AUTHORS
WHY KOBRO
BIOGRAPHY
WORKS

I N T E R A C T I V E
AKTY
MODEL QTVR
KOMPOZYCJE PRZESTRZENNE

NUDES
MODEL QTVR
SPATIAL COMPOSITIONS

KOMPOZYCJA MUZYCZNA

KOMUNIKATY MUZEUM SZTUKI
MEDIA O WYSTAWIE

MUSIC COMPOSITION

MUZEUM SZTUKI ANNOUNCEMENTS
MEDIA ABOUT EXHIBITION



PROJECT AUTHORS: MAGA DONAJSKI & JULO DONAJSKI - D'DG KOBRO'S HOME PAGE